ADANA REHBERLİK VE REHABİLİTASYON KAPALI İNFAZ KURUMU

Bireysel Görüşmelerin Rehabilitasyon Sürecindeki Yeri

Madde bağımlılığı alanında yürütülen rehabilitasyon çalışmalarında her bireyin ihtiyaçlarının, yaşam öyküsünün ve değişim sürecinin farklı olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Benzer madde kullanım öykülerine sahip bireyler dahi bağımlılık sürecini, iyileşmeye yönelik motivasyonlarını ve karşılaştıkları güçlükleri farklı biçimlerde yaşayabilmektedir.

Bu nedenle bireysel görüşmeler, hükümlünün kendine özgü ihtiyaçlarının değerlendirilmesine olanak sağlayan temel çalışma alanlarından birini oluşturmaktadır.

Bireysel görüşmeler kapsamında hükümlülerin madde kullanım öyküleri, madde kullanımına başlama ve sürdürme süreçleri, bağımlılıkla ilişkili risk faktörleri, geçmiş yaşam deneyimleri, aile ve sosyal ilişkileri, duygusal durumları ve rehabilitasyon sürecine yönelik ihtiyaçları değerlendirilmektedir.

Bu görüşmelerin temel amacı yalnızca hükümlünün yaşadığı sorunları belirlemek değildir. Aynı zamanda hükümlünün sahip olduğu güçlü yönlerin, değişim potansiyelinin ve iyileşme sürecinde kullanılabilecek kişisel ve sosyal kaynakların da ortaya çıkarılması hedeflenmektedir.

Bu yönüyle bireysel görüşmeler, rehabilitasyon sürecinin yalnızca sorun ve eksiklik odaklı değil; bireyin güçlü yönlerini de dikkate alan bir yaklaşımla yürütülmesine katkı sağlamaktadır.

 Madde Kullanım Öyküsünün Değerlendirilmesi

Bireysel görüşmelerde öncelikle hükümlünün madde kullanım öyküsü ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Bu kapsamda;

• Madde kullanımına başlama yaşı,
• Kullanılan maddelerin türü,
• Madde kullanım sıklığı ve süresi,
• Madde kullanımını artıran veya sürdüren faktörler,
• Madde kullanımının bireysel yaşama etkileri,
• Aile ve sosyal ilişkilere yansımaları,
• Daha önceki bırakma girişimleri,
• Tedavi ve rehabilitasyon deneyimleri,
• Madde kullanımına bağlı karşılaşılan güçlükler değerlendirilmektedir.

Madde kullanım öyküsünün değerlendirilmesi, bireyin bağımlılık sürecinin kendi içerisinde nasıl geliştiğinin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Her bireyin madde kullanımına ilişkin nedenleri, tetikleyicileri ve sürdürme mekanizmaları farklı olabilmektedir. Bazı bireylerde olumsuz sosyal çevre önemli bir risk faktörü oluştururken, bazı bireylerde yoğun duygusal yaşantılar, aile sorunları, geçmiş yaşam deneyimleri veya stresle baş etme güçlükleri madde kullanımında etkili olabilmektedir.

Bu nedenle bireysel görüşmelerde hükümlünün yaşam öyküsünün bir bütün olarak ele alınması önem taşımaktadır.

Risk Düzeyinin ve İhtiyaçların Değerlendirilmesi

Rehabilitasyon sürecinin etkili biçimde planlanabilmesi için hükümlünün bireysel risk ve ihtiyaçlarının belirlenmesi gerekmektedir.

Bu doğrultuda hükümlünün;

• Bağımlılık düzeyi,
• Madde kullanımına yeniden yönelme riski,
• Duygusal güçlükleri,
• Sosyal destek kaynakları,
• Aile ilişkileri,
• Öfke ve dürtü kontrolü,
• Problem çözme becerileri,
• Günlük yaşam düzeni,
• Tahliye sonrası karşılaşabileceği risk alanları profesyonel değerlendirme süreci içerisinde ele alınmaktadır.

Risk değerlendirmesi, yalnızca olumsuzlukları tespit etmeye yönelik bir çalışma olarak görülmemektedir. Aynı zamanda hükümlünün rehabilitasyon sürecinde hangi alanlarda daha yoğun desteğe ihtiyaç duyduğunun belirlenmesine yardımcı olmaktadır.

Bu doğrultuda bireysel ihtiyaçlara uygun destekleyici çalışmalar planlanabilmekte ve hükümlünün rehabilitasyon sürecindeki ilerlemesi takip edilebilmektedir.

 Motivasyonel Destek ve Değişime Hazırlık

Madde bağımlılığı ile mücadelede bireyin değişime yönelik isteği ve hazır oluş düzeyi önemli bir yere sahiptir. Ancak değişim her zaman doğrusal ve kesintisiz ilerleyen bir süreç değildir.

Hükümlüler rehabilitasyon sürecine farklı motivasyon düzeyleriyle katılabilmektedir. Bazı bireyler madde kullanımını bırakma konusunda güçlü bir isteğe sahipken, bazıları değişime ilişkin kararsızlık yaşayabilmekte veya geçmişte yaşadıkları başarısız bırakma deneyimleri nedeniyle kendilerine yönelik umutlarını kaybedebilmektedir.

Bireysel görüşmelerde hükümlünün değişime yönelik motivasyonunun desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bu süreçte bireyin değişime ilişkin kendi gerekçelerini ortaya koyması, geçmiş yaşantılarını değerlendirmesi ve geleceğe ilişkin hedefler oluşturması teşvik edilmektedir.

Bireyin kendi yaşamında değişiklik yapmak istediği alanları belirlemesi ve bu değişimin neden önemli olduğunu fark etmesi hedeflenmektedir.

Bu yaklaşım, hükümlünün yalnızca kendisine söylenenleri uygulayan pasif bir birey olmasından ziyade, değişim sürecinde kendi rolünü fark eden ve sorumluluk üstlenen aktif bir katılımcı hâline gelmesini desteklemektedir.

 Nüks Risklerinin Belirlenmesi

Madde bağımlılığı rehabilitasyon sürecinde önemli çalışma alanlarından biri de nüks, diğer bir ifadeyle madde kullanımına yeniden başlama riskidir.

Hükümlünün tahliye sonrasında veya yaşamının farklı dönemlerinde çeşitli risklerle karşılaşabileceği göz önünde bulundurulmaktadır. Bu nedenle bireysel görüşmelerde nüks riskleri değerlendirilmekte ve bireye özgü başa çıkma stratejilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir.

Bu kapsamda hükümlünün;

* Hangi ortamların risk oluşturduğu,
* Hangi kişilerle ilişkilerinin madde kullanımı açısından risk taşıdığı,
* Hangi duygusal durumlarda madde kullanımına yönelme ihtimalinin arttığı,
* Geçmişte yeniden madde kullanımına başlamasına neden olan durumların neler olduğu,
* Stresli yaşam olaylarıyla nasıl baş ettiği üzerinde durulmaktadır.

Nüks riski yalnızca “madde kullanma isteği” üzerinden değerlendirilmemektedir. Bireyin sosyal çevresi, duygusal durumu, düşünce biçimi ve yaşam koşulları da bu süreçte önem taşımaktadır.

Bu doğrultuda hükümlünün kendisini tanıması, riskli durumları önceden fark edebilmesi ve bu durumlarla karşılaştığında kullanabileceği alternatif davranışlar geliştirmesi hedeflenmektedir.

 Kişiye Özel Başa Çıkma Stratejilerinin Geliştirilmesi

Her bireyin ihtiyaçlarının ve yaşam koşullarının farklı olması nedeniyle rehabilitasyon sürecinde kullanılacak başa çıkma yöntemlerinin de kişiye özel olarak ele alınması önemlidir.

Bireysel görüşmelerde hükümlünün duygusal süreçleri, tetikleyicileri ve davranış örüntüleri değerlendirilerek kişiye uygun stratejiler üzerinde çalışılmaktadır.

Bu süreçte; stresle baş etme, duygu düzenleme, öfke kontrolü, dürtü yönetimi, riskli ortamlardan uzak durma, sağlıklı sosyal ilişkiler kurma, boş zamanları yapılandırma, destek sistemlerinden yararlanma, sorunlarla alternatif yollarla baş edebilme gibi alanlarda farkındalık geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu çalışmaların temel hedefi, hükümlünün tahliye sonrasında karşılaşabileceği güçlükler karşısında yalnızca madde kullanımına yönelmek yerine farklı başa çıkma yollarını kullanabilmesini desteklemektir.

Duygusal Süreçler, Tetikleyiciler ve Davranış Örüntüleri

Madde kullanımı çoğu zaman bireyin yaşadığı duygusal süreçlerden ve bu süreçlerle baş etme biçimlerinden bağımsız değildir. Bireysel görüşmelerde hükümlülerin duygusal durumları, belirli olaylara verdikleri tepkiler ve davranış örüntüleri üzerinde yapılandırılmış çalışmalar yürütülmektedir.

Bazı bireylerde; öfke, yalnızlık, suçluluk, pişmanlık, umutsuzluk, kaygı, reddedilme duygusu, değersizlik hissi madde kullanımıyla ilişkili tetikleyici unsurlar hâline gelebilmektedir.

Bu nedenle hükümlünün yalnızca “hangi duyguyu yaşadığı” değil, bu duyguyu yaşadığında “ne yaptığı” da değerlendirilmektedir.

Duygu ile davranış arasındaki ilişkinin fark edilmesi, bireyin otomatik tepkilerini yeniden değerlendirmesine yardımcı olmaktadır. Amaç, bireyin duygularını tamamen ortadan kaldırması değil; zorlayıcı duygular yaşadığında daha sağlıklı davranış seçenekleri geliştirebilmesidir.