ADANA REHBERLİK VE REHABİLİTASYON KAPALI İNFAZ KURUMU

Grup Çalışmalarının Rehabilitasyon Sürecindeki Yeri

Grup çalışmaları, rehabilitasyon sürecinin önemli bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Bağımlılıkla mücadele eden bireylerin yalnızca uzmanlardan bilgi alması değil, benzer süreçlerden geçen diğer bireylerle deneyim ve düşüncelerini paylaşmaları da değişim sürecine önemli katkılar sunabilmektedir.

Grup ortamı, hükümlünün kendi yaşantısını farklı bakış açılarıyla değerlendirmesine imkân sağlamaktadır. Birey, kendi düşüncesinin veya davranışının tek mümkün seçenek olmadığını görebilmekte; diğer katılımcıların deneyimlerinden öğrenebilmektedir. Ayrıca grup çalışmaları, bireyin sosyal becerilerinin geliştirilmesi açısından da önemli bir uygulama alanıdır.

Katılımcılar grup içerisinde; konuşma, dinleme, söz alma, başkalarının görüşlerine saygı duyma, farklı düşünceleri değerlendirme, kendi deneyimlerini paylaşma, geri bildirim alma ve verme becerilerini kullanma fırsatı bulmaktadır.

Grup çalışmaları aynı zamanda hükümlülerin kurum içerisinde yalnızca bireysel olarak değil, sosyal bir topluluğun parçası olarak rehabilitasyon süreçlerine katılmalarını desteklemektedir.

Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Bilgilendirme Programı (SAMBA)

Kurumda yürütülen temel grup çalışmalarından biri, SAMBA – Sigara, Alkol ve Madde Bağımlılığı Bilgilendirme Programıdır. Bu programın temel amacı, hükümlülere sigara, alkol ve madde kullanımının bireysel yaşam üzerindeki etkilerine ilişkin bilgi ve farkındalık kazandırmaktır.

Program kapsamında bağımlılığın yalnızca irade zayıflığı veya bireysel tercih üzerinden açıklanamayacağı; biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutları bulunan karmaşık bir süreç olduğu ele alınmaktadır.

Katılımcıların; Bağımlılığın gelişim sürecini, Madde kullanımını sürdüren faktörleri, Bağımlılık döngüsünü, Madde kullanımının fiziksel ve psikolojik etkilerini, Aile ve sosyal yaşam üzerindeki sonuçlarını, Nüks risklerini, İyileşme sürecini daha iyi anlayabilmeleri hedeflenmektedir.

SAMBA Programının düzenli ve yapılandırılmış bir biçimde yürütülmesi, katılımcıların bilgileri zaman içerisinde pekiştirmelerine imkân sağlamaktadır. Program yalnızca teorik bilgi aktarımına dayalı olarak ele alınmamakta; katılımcıların aktif katılım göstermeleri, deneyimlerini değerlendirmeleri ve öğrendikleri bilgileri kendi yaşamlarıyla ilişkilendirmeleri teşvik edilmektedir.

Bu yönüyle programın temel amacı, hükümlülerin bağımlılık konusunda bilgi sahibi olmalarının yanı sıra kendi bağımlılık süreçlerine ilişkin farkındalık geliştirmelerini desteklemektir.

Öfke Kontrol Programı

Kurumda yürütülen grup çalışmalarından bir diğeri Öfke Kontrol Programıdır.

Öfke, her bireyin yaşayabileceği doğal bir duygudur. Rehabilitasyon sürecinde amaç, öfkenin tamamen ortadan kaldırılması değil; bireyin öfkesini tanıması, öfke sürecinde ortaya çıkan düşünce ve davranışlarını fark etmesi ve duygularını zarar vermeden ifade edebilme becerisi geliştirmesidir.

Madde bağımlılığı yaşayan bireylerde öfke, dürtüsellik ve duygusal kontrol güçlükleri bazı durumlarda bağımlılık süreciyle karşılıklı olarak ilişkili olabilmektedir. Öfke veya yoğun stres yaşayan birey, bu duygularla baş etmekte zorlandığında madde kullanımına yönelmiş olabilmektedir.

Bu nedenle öfke kontrolü, bağımlılıkla mücadele sürecinde ele alınması gereken önemli alanlardan biridir.

Program kapsamında katılımcıların;

• Öfke tetikleyicilerini tanımaları,
• Öfke belirtilerini fark etmeleri,
• Öfkeyi artıran düşünceleri değerlendirmeleri,
• Duygularını ifade edebilmeleri,
• Ani ve saldırgan tepkileri azaltmaları,
• Alternatif davranışlar geliştirmeleri,
• Problem çözme becerilerini kullanmaları hedeflenmektedir.

Program sürecinde bireyin öfkelendiği durumları değerlendirmesi ve “Beni ne öfkelendiriyor?”, “Öfkelendiğimde bedenimde ve düşüncelerimde neler oluyor?”, “Bu duyguyla nasıl baş ediyorum?” soruları üzerinde düşünmesi teşvik edilmektedir.

Amaç, bireyin öfke karşısında otomatik olarak tepki vermek yerine, durumu değerlendirebilmesini ve daha sağlıklı davranış seçenekleri oluşturabilmesini desteklemektir.

Salıverilme Öncesi Mahkûm Gelişim Programı

Grup çalışmaları içerisinde önemli bir diğer uygulama alanı, Salıverilme Öncesi Mahkûm Gelişim Programı olarak planlanmaktadır.

Tahliye süreci, hükümlüler açısından yalnızca kurumdan ayrılmayı ifade eden bir dönem değildir. Aynı zamanda bireyin yeni yaşam koşullarına uyum sağlaması, sosyal ilişkilerini yeniden yapılandırması ve özellikle madde bağımlılığı geçmişi bulunan bireyler açısından risk faktörleriyle yeniden karşılaşması anlamına gelebilmektedir.

Bu nedenle tahliye öncesi dönemin planlı ve yapılandırılmış biçimde ele alınması önem taşımaktadır.

Salıverilme Öncesi Mahkûm Gelişim Programı kapsamında hükümlülerin, kurum sonrası yaşama psikolojik ve sosyal açıdan hazırlanmasının desteklenmesi hedeflenmektedir.

Programda hükümlülerin;

* Tahliye sonrası yaşam hedeflerini belirlemeleri,
* Karşılaşabilecekleri güçlükleri öngörmeleri,
* Riskli ortam ve kişilerden uzak durabilmeleri,
* Sağlıklı sosyal destek kaynaklarını belirlemeleri,
* Madde kullanımına yönelik risklerini yeniden değerlendirmeleri,
* Günlük yaşamlarını planlamaları,
* Sorumluluklarını gözden geçirmeleri,
* Aile ve sosyal ilişkilerini değerlendirmeleri amaçlanmaktadır.

Tahliye sonrası süreçte karşılaşılabilecek en önemli risklerden biri, bireyin geçmiş yaşam düzenine ve madde kullanımını destekleyen çevrelere yeniden dönmesidir. Bu nedenle program içerisinde hükümlünün tahliye sonrasındaki sosyal çevresi ve yaşam koşulları üzerinde düşünmesi önem taşımaktadır.

Bireyin “Tahliye olduğumda nerede yaşayacağım?”, “Kimlerle görüşeceğim?”, “Hangi durumlar benim için risk oluşturabilir?”, “Madde kullanma isteği yaşarsam ne yapacağım?”, “Kimlerden destek alabilirim?” gibi sorular üzerinde düşünmesi teşvik edilecektir.

Bu değerlendirmelerin, hükümlünün tahliye sonrasındaki yaşamına daha hazırlıklı biçimde yaklaşmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir.

Tahliye Sonrası Yaşama Uyum

Tahliye öncesi gelişim programında ele alınabilecek önemli alanlardan biri de toplum yaşamına yeniden uyum sürecidir.

Kurum içerisinde yapılandırılmış bir günlük yaşam düzenine sahip olan birey, tahliye sonrasında daha fazla seçim ve sorumlulukla karşı karşıya kalmaktadır.

Bu durum bazı bireyler için özgürlük ve yeni bir başlangıç anlamına gelirken, bazıları açısından kaygı ve belirsizlik oluşturabilmektedir.

Bu nedenle hükümlülerin; Günlük yaşam düzeni, İş ve mesleki hedefler, Aile ilişkileri, Sosyal çevre, Boş zamanların değerlendirilmesi, Maddi sorumluluklar, Sağlıklı yaşam alışkanlıkları üzerinde düşünmeleri önem taşımaktadır.

Tahliye sonrasındaki yaşamın yalnızca “madde kullanmamak” üzerine kurulmaması gerektiği, bireyin yeni bir yaşam düzeni oluşturmasının iyileşme açısından önemli olduğu vurgulanmaktadır.

Bireyin kendisine anlamlı hedefler belirlemesi, günlük yaşamını yapılandırması ve sağlıklı sosyal ilişkiler kurması, rehabilitasyon sürecinin sürdürülebilirliğine katkı sağlayabilecek unsurlar olarak ele alınmaktadır.

Grup Çalışmalarında Ortak Amaç

Kurumda yürütülen farklı grup çalışmalarının içerikleri ve hedefleri birbirinden farklı olmakla birlikte, tüm çalışmaların ortak amacı hükümlülerin kişisel gelişimlerini ve rehabilitasyon süreçlerini desteklemektir.

Grup çalışmalarının; Farkındalık kazandırması, Bilgi düzeyini artırması, Duygusal ve sosyal becerileri desteklemesi, Sağlıklı davranış seçenekleri geliştirmesi, Değişim motivasyonunu güçlendirmesi, Katılımcılar arasında deneyim paylaşımını sağlaması hedeflenmektedir.

Grup içerisinde benzer süreçlerden geçen bireylerin birbirlerinin deneyimlerini dinlemeleri, değişimin mümkün olduğuna ilişkin inançlarını destekleyebilmektedir.

Bu nedenle grup çalışmaları, yalnızca belirli konuların öğretildiği bir eğitim ortamı değil; aynı zamanda katılımcıların düşünerek, paylaşarak ve birbirlerinden öğrenerek gelişim gösterdikleri bir rehabilitasyon alanı olarak değerlendirilmektedir.